Voor filmliefhebbers en sciencefiction-geeks is er een absolute heilige graal opgedoken. De Amerikaanse Library of Congress heeft een meer dan een eeuw oude, verloren gewaande film van de legendarische Franse regisseur Georges Méliès gerestaureerd. Het gaat om Gugusse et l’Automate (1897), een film van slechts 45 seconden die geschiedenis schrijft: het is namelijk de allereerste keer dat er een robot op het witte doek te zien is.
Tot voor kort was deze korte film al meer dan honderd jaar door niemand gezien. De stomme film is een klassiek stukje slapstick waarin een goochelaar het aan de stok krijgt met een mechanische robot in Pierrot-stijl. Het is niet alleen een fascinerend stukje cinema, maar het markeert ook de absolute begindagen van het sciencefictiongenre.
Een reizende bioscoop in Pennsylvania
Hoe duikt een film uit 1897 ineens weer op? Dat hebben we te danken aan de Amerikaan Bill McFarland. Hij reed onlangs vanuit zijn woonplaats Grand Rapids, Michigan naar het National Audio-Visual Conservation Center in Virginia met een doos vol oude filmrollen. Deze collectie was ooit het trotse bezit van zijn overgrootvader, William Delisle Frisbee.
Frisbee was overdag een doodgewone aardappelboer en leraar in Pennsylvania, maar ’s avonds transformeerde hij in een ware showman. Hij pakte zijn paard en wagen, reed naar nabijgelegen dorpjes en verbijsterde de lokale bevolking met een vroege projector en ‘bewegende beelden’, begeleid door muziek uit een gloednieuwe Edison-fonograaf. “Mensen moeten helemaal door het dolle heen zijn geweest om dit te zien en horen”, vertelt McFarland. Tussen deze collectie zaten ook andere pareltjes, waaronder Méliès’ The Fat and Lean Wrestling Match en beelden van Thomas Edisons The Burning Stable.
Georges Méliès: de goochelaar van de cinema
Dat juist Georges Méliès de allereerste robot op film zette, is geen toeval. Waar tijdgenoten zoals de gebroeders Lumière de camera vooral gebruikten om de realiteit vast te leggen (zoals arbeiders die een fabriek verlaten), zag Méliès iets heel anders: een machine om illusies en dromen mee te creëren.
Méliès begon zijn carrière als theatergoochelaar en bracht die magie naar de filmwereld. Hij wordt wereldwijd beschouwd als de uitvinder van de speciale effecten. Hij pionierde met de stop trick (de camera pauzeren, iets veranderen in beeld, en weer door filmen), meervoudige belichting en hand-ingekleurde frames. Zijn absolute meesterwerk is natuurlijk Le Voyage dans la Lune (A Trip to the Moon) uit 1902, met het iconische beeld van een ruimtecapsule die zich in het oog van de maan boort. Met Gugusse et l’Automate voegt hij daar nu postuum nog een mijlpaal aan toe.
De evolutie van de filmrobot
De knullige Pierrot-robot van Méliès effende het pad voor een rijke filmgeschiedenis vol mechanische wezens. Zonder Gugusse hadden we misschien wel nooit kunnen genieten van de robots die de popcultuur vandaag de dag domineren. Een kleine greep uit zijn legendarische opvolgers:
-
Maria (Metropolis, 1927): De adembenemende, iconische Art Deco-robot (de Maschinenmensch) uit Fritz Langs meesterwerk. Een design dat tot op de dag van vandaag sciencefiction beïnvloedt.
-
Gort (The Day the Earth Stood Still, 1951): De zwijgzame, zilveren gigant die de aarde moest behoeden voor haar eigen vernietigingsdrang.
-
R2-D2 en C-3PO (Star Wars, 1977): Het beroemdste robotduo uit de filmgeschiedenis. R2-D2 fungeerde als de trouwe Zwitserse zakmes-droid, terwijl de angstige C-3PO (met een design dat knipoogt naar Maria uit Metropolis) zorgde voor de komische noot.
-
De T-800 (The Terminator, 1984): Arnold Schwarzenegger bracht de robot naar een dodelijk nieuw niveau als de onstuitbare cyborg uit de toekomst.
-
WALL-E (WALL-E, 2008): Het bewijs dat robots in de bioscoop niet alleen kunnen vechten of rekenen, maar ook ons hart kunnen stelen met pure emotie.
Nu te zien in 4K
De kopie van Gugusse et l’Automate die McFarland inleverde, was minstens drie generaties verwijderd van het origineel. Toch zijn de restaurateurs van de Library of Congress erin geslaagd om wonderen te verrichten. Na meer dan een week scannen en stabiliseren, is deze 45 seconden durende stoomcursus filmgeschiedenis nu gedigitaliseerd en in haarscherpe 4K-resolutie online te bewonderen. Een absolute must-see voor iedereen die houdt van film, tech en geschiedenis! Op Instagram kun je een mooi filmpje met extra informatie over de restauratie bekijken.
📬 Niets missen van Mixed Grill?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang elke zaterdag de beste tips over kunst, cultuur en lifestyle direct in je inbox.