Op 2 september vindt in Amsterdam de wereldpremière plaats van Kusama in Holland. Deze documentaire van Sherman de Jesus wordt die woensdag ’s avonds vertoond in het EYE Filmmuseum. Dit gebeurt allemaal vlak voor de opening van de grote overzichtstentoonstelling van Yayoi Kusama in het Stedelijk Museum.
De film van Sherman de Jesus is een co-productie van Memphis Features en AVROTROS (Close Up) en belicht een grotendeels onbekend hoofdstuk uit het leven van de inmiddels 97-jarige kunstenaar Yayoi Kusama. Het belicht haar vormende periode in Nederland eind jaren zestig.
Vormende jaren in Nederland vaak onderbelicht
De release van Kusama in Holland valt samen met één van de grootste Kusama-momenten van 2026: de opening van een omvangrijke tentoonstelling over de Japanse kunstenaar in het Stedelijk Museum Amsterdam. Deze grootse overzichtstentoonstelling komt tot stand in samenwerking met Fondation Beyeler in Bazel en het Museum Ludwig in Keulen.
Overzichtstentoonstellingen leggen meestal de nadruk op de mid-career en het late werk van Kusama. Denk aan de haar indrukwekkende Infinty Rooms en haar wereldberoemde stippenpatronen. Hierbij blijven haar vroege, vormende jaren eigenlijk onderbelicht, terwijl deze ook heel interessant zijn. De documentaire Kusama in Holland vult precies dit hiaat op. Het laat zien hoe een jonge, kwetsbare kunstenaar uit Japan de basis legt voor wat decennia later zou uitgroeien tot een wereldwijd artistiek fenomeen.
Kusama in het Nederland van de jaren ’60
In de jaren zestig liep Kusama in New York tegen muren van misogynie en racisme op. Nederland bood haar daarentegen een heel ander podium. Ze vond er namelijk aansluiting bij de Nederlandse Nul-beweging. Kunstenaars als Henk Peeters en Jan Schoonhoven herkenden en waardeerden meteen haar werk. De documentaire reconstrueert hoe Peeters in 1965 de drijvende kracht was achter Kusama’s deelname aan de tentoonstelling Nul ’65. In de geest van de Nul-beweging — waarin het concept leidend was en het individuele handschrift van de maker naar de achtergrond verdween — werkten Peeters en Kusama samen aan objecten waarbij de rollen van bedenker en uitvoerder vervaagden.
In de liberale sfeer van die tijd, tussen de provo’s en de seksuele revolutie, ontwikkelde Kusama zich tot regisseur van haar eigen mediacultuur. Haar naakt-happenings en obsessieve stippenpatronen riepen destijds zowel bewondering als morele paniek op. Uniek archiefmateriaal, fotografie van onder anderen Harrie Verstappen en ooggetuigenverslagen – waaronder de anekdote over Jan Schoonhoven, die zich tijdens een happening ontkleedde maar zijn sokken aanhield – brengen deze jaren in de film tot leven.
Kunst als overlevingsstrategie
De film is meer dan alleen een kunstenaarsportret. Kusama in Holland vertelt ook het verhaal over kunst als overlevingsstrategie. Speciaal voor de documentaire werden animaties ontwikkeld, die Kusama’s innerlijke belevingswereld invoelbaar maken en tonen hoe haar herhalende patronen een manier waren om angstaanjagende hallucinaties en psychische strijd het hoofd te bieden.
Documentaire verbindt heden met verleden
De documentaire slaat een brug naar het heden via de Spaans-Nederlandse kunstenaar Alicia Framis. Waar Kusama’s werk altijd sterk beïnvloed is geweest door de existentiële dreiging van de atoombom, reflecteert Framis in de film op een vergelijkbare onzekerheid in deze tijd: de opkomst van kunstmatige intelligentie. De film legt zo een lijn van Kusama’s vroege provocaties ten tijde van Provo naar de hedendaagse omarming van haar beeldtaal door een nieuwe, digitale generatie — en naar de blijvende actualiteit van haar zoektocht naar oneindigheid.
Deze eerste vertoning op 2 september 2026 is openbaar – tickets hiervoor zijn beschikbaar via www.eyefilm.nl.
📬 Lees onze nieuwsbrief
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang één keer per maand de beste tips over kunst, cultuur, reizen en lifestyle direct in je inbox.