Eye Filmmuseum blikt terug op het (film)jaar 2001

2001: A Time Capsule - Eye Filmmuseum Amsterdam — Le Fabuleux Destin d’Amélie Poulain (Jean-Pierre Jeunet, FRA 2001)

Vanaf 18 april presenteert Eye Filmmuseum het filmprogramma 2001: A Time Capsule. Met een dikke vleug nostalgie viert het museum de 25ste verjaardag van het jaar 2001. Er worden 25 films getoond die dat jaar werden uitgebracht. Ook markeerde jaar 2001 een keerpunt in zowel de politiek als de technologie en cultuur.

Ooit was 2001 een legendarisch jaartal ver weg in de toekomst. In de filmklassieker 2001: A Space Odyssey (1968) van regisseur Stanley Kubrick werd een beeld gegeven van hoe de wereld er dan uit zou kunnen zien. Het werd in elk geval geen jaar waarin we rondvlogen in ruimteschepen of gebruik maakten van tijdmachines. Toch is 2001 uiteindelijk wel de boeken in gegaan als kanteljaar in de geschiedenis, maar om heel andere redenen.

11 september 2001

Allereerst duidt het jaar 2001 een keerpunt aan in zowel de politiek als de cultuur. De terroristische aanslagen van 9/11 en de daaropvolgende oorlog in Afghanistan veranderden de wereld voorgoed. Vóór 11 september was de westerse cultuur doordrenkt van ironie en optimisme. Terugkijkend zou je het kunnen zien als stilte voor de storm. Na 9/11 heerste er een aanzienlijk somberder sfeer.

Technologische vooruitgang

Klaptelefoons, het online delen van bestanden (Napster) en inbelinternet vóór de opkomst van sociale media: 2001 illustreert een overgangsperiode op technologisch gebied – met zowel angst als hoop voor de toekomst van technologie.

Esthetiek van Y2K

Ook kan er op een andere manier worden teruggekeken naar 2001. Gen Z en Alpha hebben dit jaar nooit bewust meegemaakt, maar grijpen er wel op terug qua esthetiek. Dit zie je bijvoorbeeld door de Y2K-nostalgie: kleding uit die tijd is weer in en ook is het bijvoorbeeld een trend onder jongeren om van digitaal terug te gaan naar analoog. De meeste films uit het programma worden dan ook vertoond op 35mm uit de Eye-collectie.

Spectaculair filmjaar

En 2001 was bovendien een fantastisch filmjaar, met veel films die met vooruitziende blik de komende eeuw voorspelden, zowel qua thema als vorm. Daarnaast was het ook een gedenkwaardig jaar voor de filmindustrie zelf. In de vroege jaren 2000 vond er een verschuiving plaats van analoog naar digitaal in de hele keten, van productie tot vertoning. Het programma in Eye bevat dan ook films met vroege CGI-animaties, die vervolgens werden uitgebracht op analoge 35mm-films, zoals A.I. Artificial Intelligence van Steven Spielberg.

Blijvend actueel

Veel van de titels uit 2001 zijn nog steeds actueel. Bijvoorbeeld omdat het een maatschappelijk kwestie betreft, zoals kunstmatige intelligentie en grensoverschrijdend gedrag. Of vanwege de terugkerende populariteit van Y2K-mode & kostuums Of omdat ze een cultureel moment markeerden, dat nog steeds invloed heeft vandaag de dag.

Uit de collectie

Het programma bestaat uit zowel populaire Hollywoodfilms als arthousefilms. Elke film, waarvan er een aantal zelfs worden vertoond op de exacte datum van hun wereldpremière destijds, vertegenwoordigt een bepaald type cinema. De films komen voornamelijk uit de Eye-collectie. Immers bezit Eye een schat aan moderne klassiekers die allemaal hun 25-jarig jubileum vieren.

Een uitzondering op het jaartal 2001 is With Hasan in Gaza (Kamal Aljafari), een film uit 2025 gebaseerd op herontdekte beelden die de filmmaker in 2001 in Gaza maakte.

Films in het programma 2001

- - A.I. Artificial Intelligence (Steven Spielberg, VS)
  - Atanarjuat: The Fast Runner (Zacharias Kunuk, Canada)
  - Batang West Side (Lav Diaz, Filipijnen)
  - La ciénaga (Lucrecia Martel, Argentinië/Frankrijk/Spanje)
  - Donnie Darko (Richard Kelly, VS)
  - Dream Work (voorfilm, Peter Tscherkassky, Oostenrijk)
  - Éloge d’amour (Jean-Luc Godard, Frankrijk/Duitsland/Zwitserland)
  - Le fabuleux destin d’Amélie Poulain (Jean-Pierre Jeunet, Frankrijk/Duitsland)
  - Fat Girl (Catherine Breillat, Frankrijk)
  - Ghost World (Terry Zwigoff, VS/VK/Duitsland)
  - Îles flottantes (Nanouk Leopold, Nederland)
  - Kandahar (Mohsen Makhmalbaf, Iran/Frankrijk)
  - Millennium Mambo (Hou Hsiao-hsien, Taiwan)
  - Minoes (Vincent Bal, Nederland)
  - Mulholland Drive (David Lynch, VS)
  - Onvoltooid tegenwoordig (voorfilm, Johan van der Keuken, NL)
  - La pianiste (Michael Haneke, Oostenrijk/Frankrijk)
  - Pulse (Kiyoshi Kurosawa, Japan)
  - Shaolin Soccer (Stephen Chow, Hongkong/China)
  - Spirited Away (Hayao Miyazaki, Japan)
  - Trouble Every Day (Claire Denis, Frankrijk)
  - Waking Life (Richard Linklater, VS)
  - What Time Is It There? (Tsai Ming-liang, Taiwan)
  - Y tu mamá también (Alfonso Cuarón, Mexico)
  - With Hasan in Gaza (Kamal Aljafari, Palestina/Duitsland/Frankrijk/Qatar, 2025)