William Forsythe laat je dansen door Museum Voorlinden

Bij een bezoek aan een museum heb je vaak het idee dat je gaat kijken naar kunstobjecten die in de zalen worden getoond. Voorzichtig schuifel je langs de waardevolle kunstwerken. Dat het ook anders kan laat Museum Voorlinden zien door choreograaf William Forsythe uit te nodigen voor een expositie. In Choreographic Objects wordt je als bezoeker uitgenodigd om na te denken over je eigen lichaam en hoe je daarmee beweegt. Dat levert heel veel interessante observaties en conclusies op. Wij maakten een rondje door Voorlinden met de beroemde choreograaf himself en kwam thuis met heel veel bijzondere indrukken en ervaringen.

Dat dit niet een gewone rondleiding voor de pers ging worden was al snel duidelijk. In de bibliotheek van het museum leert William Forsythe (wij mogen hem Bill noemen) ons direct hoe moeilijk het is om zijn choreografie onder de knie te krijgen, hoe makkelijk deze ook in de basis lijkt te zijn. We voelen ons bevoorrecht om lessen te krijgen van een van de allergrootste op dit gebied, maar we komen natuurlijk voor de kunst die hij naar Voorlinden heeft gebracht.

Kriupen in het museum

In zaal 1 is al snel duidelijk dat dit verre van een reguliere tentoonstelling met hedendaagse kunst is. Voor het werk met de indrukwekkend lange naam A Volume within which it is Not Possible for Certain Classes of Action to Arise is het museum flink verbouwd. Tussen twee zalen is een passage van slechts 70 centimeter hoog. Je bent vrij om onder het enorme object door te kruipen. Zo ervaar je wat bewegingsvrijheid voor impact heeft en wat dat met choreografie heeft te maken. De toon is gezet.

De volgende zaal toont een groot videoscherm waarop de bezoekers van de zaal zijn geprojecteerd. Niet 1 op 1 maar met vertraging en met bewerkingen door middel van software. Al snel sta je naar jezelf en de anderen te kijken om uit te vinden hoe dit allemaal werkt. Iedereen beweegt en iedereen is verwonderd.

In de zaal erna kom je uit bij de andere kant van de lage onderdoorgang, maar je leert ook op simpele wijze dat stilstaan fysiek onmogelijk is. Hiervoor gebruikt William Forsythe heel eenvoudig een plumeau. Ook hier mag de kunst weer aangeraakt worden, om er vervolgens achter te komen dat je zelf misschien wel het kunstwerk bent.

Dappere pogingen

Vervolgens kom je uit bij een van de meest spectaculaire werken van de de tentoonstelling. The Fact of Matter bestaat uit 350 gymnastiekringen. Aan jou de opdracht om zonder de grond te raken van de ene kant naar de andere in de zaal te komen. Grijnzend ziet de choreograaf hoe vrijwel iedereen dappere pogingen waagt, maar slechts een enkeling slaagt in de missie. Dit werk maakt je ook weer bewust van je lichaam en dan in het bijzonder je gewicht, je lenigheid en spierkracht, maar ook lef, ambitie en doorzettingsvermogen spelen een rol. Bij dit museumbezoek leer je dus meer over jezelf dan tijdens een uurtje met een personal trainer in de sportschool.

Het volgende werk heet Abstand en blinkt weer uit in zijn eenvoud. Het enige wat je ziet is een opdracht op de muur: hou 1 meter afstand tot de muren en de andere bezoekers. Het resulteert in bewustwording, observeren en anticiperen. Ongemerkt zit je nu al heel diep in de essentie van choreografie, wat dus veel meer is dan danspasjes op muziek. Het gaat om opdrachten op de juiste manier uitvoeren en al je zintuigen gebruiken om tot dat doel te komen. Tegelijkertijd staat Forsythe hier stil bij kunstenaar Marcel Duchamp en filosoof Ludwig Wittgenstein die beiden een interessante kijk hadden op wat nu precies 1 meter is.

Je zintuigen op scherp

In de grootste zaal van de tentoonstelling staat beweging centraal. Aan het plafond hangen 80 pendules die elk in een ander patroon bewegen. Als bezoeker is het de taak om door de zaal te bewegen zonder een pendule aan te raken. Ook hier staan je zintuigen op scherp. Je stapt het kunstwerk in en zoekt de ideale route naar de andere kant. Ongemerkt zijn je bewegingen ritmisch. De pendules dwingen je tot een zekere choreografie. Leuk om te doen, maar ook leuk om te observeren.

Hierna is het tijd voor rust en beschouwing. Allereerst toont Forsythe in de videoinstallatie Tri Tempi wat voor invloed externe objecten op beweging hebben. Een op papier simpele handeling verandert al snel in een choreografie. Interessant is het feit dat deze installatie de basis is voor alle werken die in Choreographic Objects te zien zijn.

Een laatste keer krijgen we een specifieke opdracht mee. Bij de ingang van een donkere zaal staat de nadrukkelijke boodschap “Als je de volgende ruimte ingaat, beweeg dan zodanig dat er geen luchtbeweging ontstaat”. Hoe doe je dat dan? is de belangrijkste vraag. Heel langzaam en voorzichtig schuifelen we naar binnen om Additive Inverse te bekijken. Forsythe maakte dit werk samen met Philip Bußmann voor ontwerper Issey Miyake. We zien een bak met mist waarop drie lampen drie respectievelijke cirkels projecteren. De cirkels zijn alleen zichtbaar als er geen beweging in de ruimte is. Hier ben je je dus wederom sterk bewust van je lichaam en wat je doet.

Complexe verstrengeling

In de afsluiter van de expositie zien we voor het eerst dansers aan het werk, maar verwacht bij Alignigung geen klassiek ballet of een moderne variant daarop. Je kijkt naar twee dansers die op complexe wijze met elkaar verstrengeld zijn. Door dit te filmen met een moderne slow-motioncamera die om de dansers beweegt zien we de lichamen in een zeer complex samenzijn. De handelingen zijn alleen te verrichten doordat de twee dansers heel veel hebben gerepeteerd en heel nauwkeurig samenwerken. Een goede choreograaf en een getalenteerde danser maken het onmogelijke mogelijk.

Heel veel ervaringen rijker staan we uiteindelijk aan het einde van Choreographic Objects. Dit was iets wat we nooit eerder hebben meegemaakt in een museum. De creatieve ideeën van William Forsythe hebben ons scherp laten nadenken over ons lichaam en wat we daar wel en niet mee kunnen. Tegelijkertijd laat het zien dat kunst veel meer is dan schilderijen en sculpturen in een ruimte. Deze expositie in Voorlinden verkent de grenzen van de definitie van kunst en laat ons weten dat dit grensgebied razend interessant is.

Goed om te weten: heel veel interacties zijn alleen geschikt voor mensen die niet te veel mobiel beperkt zijn. Lees overal goed de regels en pas van te voren je kledingkeuze aan. Draag sportieve schoenen en comfortabel zittende kleding.

Bonus: wereldwijd dansen met Anouk Kruithof

Een werk dat mooi aansluit bij de tentoonstelling van William Forsythe is de videoinstallatie Universal Tongue van Anouk Kruithof. Samen met een team van 52 onderzoekers struinde ze het internet af naar amateurbeelden van dansende mensen wereldwijd. Dit verwerkte ze tot een compilatie van 32 uur verdeeld over 8 beeldschermen. Wandel rond en verbaas en verwonder je. De beelden zijn afwisselend verrassend, mooi, grappig, herkenbaar of juist vervreemdend.