Cirk: bouw je eigen brutalistische Sovjet-circus

Als we aan een circus denken, zien we al snel een grote tent voor ons met acrobaten, clowns en koorddansers. Soms zijn die tradities omstreden, zoals het gebruik van olifanten en leeuwen in de piste. Toch staan de beelden van glinsterende kostuums en de zwaaiende trapeze diep in ons geheugen gegrift. In de voormalige Sovjet-Unie kreeg deze traditie echter een totaal andere lading. Circussen werden daar al in 1919 genationaliseerd. Net als het theater, de opera en de muziek werd ook het circus door de socialistische regering ingezet als propagandamachine. Zo veranderde gezellig familie-entertainment in een kanaal voor de politieke boodschappen van de Communistische Partij.

Brutalistische circustempels van beton

Omdat het circus ongekend populair was, was er een enorme vraag naar locaties. Tussen de jaren vijftig en tachtig liet de Sovjet-Unie tientallen permanente arena’s bouwen door het hele land, die het hele jaar door open waren. De opvallende, geometrische ontwerpen in de stijl van het brutalisme zijn echte blikvangers. Ze weerspiegelen de obsessie van de toenmalige regering om haar macht en technologische vooruitgang te tonen. In de jaren zestig, tijdens de Space Race met de Verenigde Staten, wilde de Sovjet-Unie haar rol op het wereldtoneel bewijzen. De architectuur van de arena’s was een perfecte manier om die kracht te tonen; sommige gebouwen leken destijds zelfs op vliegende schotels.

Een bijzonder verleden in kaart gebracht

Het nieuwe boek Cirk, gemaakt door David Navarro en Martyna Sobecka van uitgeverij Zupagrafika, zet de grote variatie aan permanente circussen in de schijnwerpers die vandaag de dag nog steeds in Oost-Europa en Centraal-Azië staan. De uitgever legt uit dat deze arena’s een bijzondere mix waren van socialistisch modernisme, experimentele bouwtechnieken en strak geregisseerde shows. Samen laten de gebouwen een minder bekend hoofdstuk zien van de naoorlogse moderne architectuur, die destijds sterk werd gevormd door politieke ideologie en vermaak voor de massa.

Bouw je eigen Sovjet-circus

Een van de leukste onderdelen van het boek Cirk is een serie uitdrukbare papieren bouwplaten van echte gebouwen. Hiermee kun je zelf miniatuurversies in elkaar zetten van de officiële staatscircussen in steden zoals Bisjkek, Chisinau, Dnipro, Moskou en Tasjkent. Het boek is verkrijgbaar via de website van Zupagrafika.