Een nieuwe klok van Maarten Baas op Schiphol

Maarten Baas - The Peoples Clock — Foto’s: Thijs Wolzak

Tien jaar na de installatie van zijn eerste iconische uurwerk in Lounge 2, keert ontwerper Maarten Baas terug naar Amsterdam Airport Schiphol. In Lounge 1 presenteert hij zijn nieuwste grootschalige project: The People’s Clock. Waar zijn eerdere werk draaide om de individuele inspanning, staat in deze nieuwe installatie de kracht van collectieve samenwerking centraal.

Het kunstwerk maakt deel uit van de bekende Real Time-serie van Baas, een project dat al sinds 2009 loopt. In deze serie onderzoekt de ontwerper de abstractie van gemeten tijd en de fysieke ervaring van het verstrijken ervan. Elk werk in de serie is een letterlijke interpretatie van de term “real time”: een twaalf uur durende gefilmde performance waarin de tijd handmatig wordt bijgehouden, waardoor de kijker een directe verbinding ervaart met de maker.

Een logistieke prestatie met 1.000 vrijwilligers

Voor The People’s Clock zocht Baas naar een manier om de schaal van een luchthaven te vertalen naar kunst. Hij rekruteerde hiervoor 1.000 vrijwilligers die gezamenlijk de wijzers van de klok vormen. Het merendeel van deze deelnemers bestaat uit Schiphol-medewerkers: van bagageafhandelaars en beveiligingspersoneel tot schoonmakers en grondpersoneel.

De productie werd gefilmd vanuit een vogelperspectief in een hangar op de luchthaven. De choreografie is als volgt opgebouwd:

De uren- en minutenwijzers: Gevormd door groepen mensen die synchroon bewegen om de juiste positie aan te duiden.
De secondewijzer: Gerealiseerd door één persoon die elke minuut een volledige ronde rent over de rand van de cirkel.

“Ik ken geen ander voorbeeld waarbij zoveel mensen zo lang geconcentreerd op één plek samenwerkten om een kunstwerk te maken,” aldus Baas. “Zoveel mensen die letterlijk de tijd worden.”

Productie en techniek

De opnames namen twaalf uur in beslag, waarbij de deelnemers de volledige cyclus van een klok doorliepen. Om de duizend vrijwilligers gedurende deze periode geconcentreerd en vitaal te houden, werd een uitgebreid programma opgezet met maaltijden, yoga, workshops en games.

De uiteindelijke installatie bestaat uit een kubus van 2.5 x 25 x 2.5 meter. Op de vier zijden van deze kubus wordt de video synchroon afgespeeld, waardoor het kunstwerk vanuit alle hoeken van Lounge 1 zichtbaar is. Jaarlijks zullen tientallen miljoenen reizigers die binnen Europa vliegen langs dit centrale punt passeren.

De symboliek van de uniformen

De verbinding met het personeel van de luchthaven is geen toeval. In zijn eerste klok op Schiphol droeg Baas zelf een blauwe overall, een directe verwijzing naar de werkkleding van schoonmaakploegen. The People’s Clock trekt deze lijn door naar het heden: het visualiseert de enorme menselijke inspanning die achter de schermen nodig is om een complexe operatie als Schiphol draaiende te houden.

Met deze installatie verlegt Baas de focus van de eenzame kunstenaar naar de kracht van de massa, waarbij de duizenden individuele acties die dagelijks op de luchthaven plaatsvinden worden samengebracht in één rustgevend, ritmisch beeld van de voortschrijdende tijd.