Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen presenteert tot en met zondag 20 september 2026 de tentoonstelling Geestgrond van de Britse beeldhouwer Antony Gormley. Met meer dan honderd kunstwerken verspreid over de zalen, het dak, het museumplein en de nabijgelegen rivieroever is dit de meest omvangrijke solotentoonstelling van de bekende kunstenaar op het Europese vasteland. Het project is specifiek voor deze locatie ontwikkeld onder leiding van de internationale curator Carolyn Christov-Bakargiev met als doel een directe dialoog aan te gaan tussen hedendaagse sculptuur, de historische museumcollectie en de vernieuwde architectuur.
De organisatie haalt hiermee een grote naam binnen die al vijftig jaar de internationale kunstwereld beïnvloedt met installaties, tekeningen en grote projecten in de publieke ruimte. Voor het museum betekent het project een mijlpaal, omdat de moderne zalen sinds de grote heropening in 2022 voor het eerst volledig worden ingezet voor een tijdelijke solotentoonstelling van dit kaliber.
De filosofie achter het lichaam en de materie
In het werk van de in 1950 geboren kunstenaar staat de vraag centraal wat een sculptuur kan doen en hoe het voelt om te leven. Gormley onderzoekt de plaats van de mens in de natuur en het universum door het lichaam te gebruiken als een instrument om ruimte te ervaren. De titel Geestgrond is een bewuste samenstelling die verwijst naar de vruchtbare, zandige terreinen die in de Lage Landen achterblijven na de ijstijd door gletsjertrekkingen. Tegelijkertijd verbindt de term het spirituele met het materiële en het menselijke met het planetaire.
De tentoonstelling toont de brede evolutie in het materiaalgebruik van de kunstenaar. De opstelling bevat vroege loodafgietsels die de menselijke vorm door middel van massa en zwaartekracht in dichte materie persen. Daartegenover staan de latere creaties, zoals de series Domains en Weaves, die juist poreus, schematisch en opgebouwd zijn als een fijnmazig web. Ook materialen zoals klei, steen, hout, glas, ijzer, staal en zelfs brood komen aan bod. Een belangrijk onderdeel van de evolutie is het gebruik van digitale scans waarmee het lichaam en zijn fysieke grenzen worden verkend, uitgerekt en samengedrukt.
Ontmoetingen in de publieke ruimte
Het tentoonstellingsconcept is opgebouwd als een doorlopende choreografie waarbij de toeschouwer niet alleen kijkt, maar door zijn eigen bewegingen onderdeel wordt van de ruimtelijke ervaring. De opstelling reikt bewust buiten de muren van de speciale tentoonstellingsruimtes. Zo functioneren de zogeheten Weave-werken, waaronder de stukken Brace, Subject IV en Butt, als mensachtige silhouetten die bezoekers in een lus door de vaste omliggende museumruimtes leiden.
Buiten het gebouw gaat de ervaring verder. Een van de Domain-sculpturen staat op de balustrade van het museum tussen de negentiende-eeuwse beelden en kijkt uit over de skyline van Antwerpen. Een tweede sculptuur bevindt zich op het museumplein vlakbij de permanente buitenfontein van kunstenares Cristina Iglesias, terwijl een derde exemplaar gepositioneerd is aan de nabijgelegen rivieroever.
In de zalen ontstaan directe confrontaties met de vaste historische collectie van het KMSKA. De sculpturen treden in dialoog met een veertiende-eeuwse Vlaamse kruisiging, de schilderijen Grijze zee en Man van Smarten van James Ensor, en de beeldhouwkunst van Auguste Rodin (Gevallen kariatide) en Julio González (een gelast ijzeren masker).
Van Wunderkammer tot Cave
De route door het museum leidt bezoekers naar een specifiek ingerichte kernlocatie genaamd The Heart. Dit deel functioneert als een intieme Wunderkammer en biedt een blik achter de schermen van de kunstenaar. Hier liggen vroege experimenten, schetsen, notitieboeken, tekeningen, foto’s en geannoteerde boeken uitgestald, waaronder Gormleys schooltijdexemplaar van John Miltons Paradise Lost.
De tentoonstelling mondt uit in de monumentale installatie Cave uit 2019. Deze gigantische structuur is opgebouwd uit grote staalplaten en vult een volledige zaal. Bezoekers worden uitgenodigd om daadwerkelijk in het object te stappen, waardoor de grens tussen het kunstwerk en de persoonlijke beleving van de toeschouwer vervaagt. Daarnaast markeert het recente werk Attend uit 2025, dat in deze tentoonstelling in première gaat, een terugkeer naar zware ijzeren elementen die de vraag stellen wat het betekent om mens te zijn in een tijdperk van algoritmes en machine learning.
Kunstenaar en curator
De tentoonstelling is het resultaat van de samenwerking tussen Antony Gormley en curator Carolyn Christov-Bakargiev. Christov-Bakargiev, geboren in 1957 in New Jersey, is een bekende kunsthistorica en voormalig artistiek directeur van dOCUMENTA (13). Haar visie is sterk beïnvloed door de Italiaanse Arte Povera-stroming uit de jaren zestig en zeventig, een beweging die ook de basis vormde voor het vroege werk van Gormley na zijn internationale debuut op de Triënnale van Milaan in 1980. Beiden delen de nadruk op de transformatie van ruwe materialen en de manier waarop kunst de fysieke ruimte definieert.
Gormley geniet wereldwijd bekendheid, mede door grote permanente werken in de openbare ruimte zoals de Angel of the North in het Engelse Gateshead en het zittende ijzeren skelet Exposure in Lelystad. In zijn loopbaan ontving hij onder meer de Turner Prize en werd hij recent in de King’s Birthday Honours List van 2025 benoemd tot Companion of Honour. Het Antwerpse project is tot stand gebracht onder de leiding van vzw-voorzitter Luk Lemmens en algemeen directeur Carmen Willems, die het museum met dit project willen profileren als een actieve ontmoetingsplek voor actuele kunst.
Overzicht van de tentoonstelling
Praktische informatie & Expoprofiel
📬 Niets missen van Mixed Grill?
Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang één keer per maand de beste tips over kunst, cultuur, reizen en lifestyle direct in je inbox.